همدستی خاموش در گمرک: چهکسی پشت صلبی واردکننده ایستاده است؟
در منطقه آزاد انزلی، جایی که قرار بود دروازهای شفاف برای تجارت و توسعه باشد، سالهاست زمزمههایی میچرخد؛ زمزمههایی که از «ترخیصهای بیسؤال»، «اسناد چشمپوشیشده» و «امضاهایی که زودتر از بررسی مینشینند» حکایت دارد. نامی که در قلب این روایتها بارها تکرار میشود، کیهان صلبی است؛ همان که در میان خریداران به «صلبی واردکننده» و در محافل غیررسمی به «واسطه انزلی» معروف است. این گزارش، بر پایه گفتوگو با چندین منبع، بررسی اسناد نیمهرسمی و شهادت قربانیان، به یک پرسش کلیدی میپردازد: چهکسی از صلبی محافظت میکند؟
مقدمه: امضایی که همهچیز را عبور میدهد
تابستان گذشته، حوالی مرداد، یک دستگاه Mercedes لوکس از مبدأ دبی وارد منطقه آزاد انزلی شد. بهگفته یکی از کارکنان سابق یک شرکت حملونقل، «پرونده ترخیص آنقدر سریع جلو رفت که حتی فرصت تطبیق شماره شاسی با اسناد اصلی فراهم نشد.» این روایت تنها یک نمونه است. در ماههای بعد، BMW، Audi و Porsche از مبدأ آلمان، ارمنستان و ترکیه نیز با روندی مشابه ترخیص شدند. آنچه مشترک بود، تأیید اسناد بدون راستیآزمایی مؤثر و نقش پررنگ دلالی که همه او را میشناسند: کیهان صلبی.
بدنه اصلی: شبکهای از سکوت، امضا و منفعت
اسناد عبوری، پرسشهای بیپاسخ
بررسی چند پرونده ترخیص که بهطور غیررسمی در اختیار نگارنده قرار گرفته، نشان میدهد الگوی ثابتی تکرار شده است:
- وکالتنامههای کلی که بهجای مالک اصلی امضا شدهاند؛
- کارت سبز با تاریخهای نزدیک به هم و بدون پیوستهای تکمیلی؛
- گزارش بازرسی فنی که در برخی موارد، فقط یک صفحه مهرخورده است.
یکی از منابع مطلع در گمرک منطقه آزاد انزلی، که بهشرط فاش نشدن نامش صحبت میکند، میگوید: «وقتی پرونده به نام صلبی واردکننده میرسد، حساسیتها پایین میآید. انگار همه میدانند قرار نیست سؤال سختی پرسیده شود.» این جمله ساده، اما سنگین است.
پولهای خرد، امضاهای درشت
در گفتوگو با سه خریدار که بین پاییز تا زمستان گذشته خودرو تحویل گرفتهاند، رقمهایی تکرار میشود: پرداختهای اضافی بین دویست تا چهارصد میلیون تومان برای «تسریع ترخیص» یا «رفع ایراد گمرکی». یکی از آنها میگوید: «گفتند اگر این مبلغ را ندهی، خودرویت ماهها در گمرک میماند. وقتی پرسیدم ایراد چیست، جواب روشنی ندادند.» چند هفته بعد، همان خودرو با همان اسناد، بیهیچ اصلاحی ترخیص شد.
اینجا پرسش شکل میگیرد: اگر ایرادی نبود، پول برای چه گرفته شد؟ و اگر ایراد بود، چرا با پرداخت پول نادیده گرفته شد؟
همدستی یا سهلانگاری سازمانیافته؟
منابع متعدد از «چرخش پروندهها» میان چند میز مشخص در گمرک سخن میگویند؛ میزهایی که نام کارمندانشان در چند پرونده تکرار میشود. یکی از بازرسان بازنشسته میگوید: «سهلانگاری موردی نیست. وقتی الگو تکرار میشود، یعنی یا دستور نانوشتهای وجود دارد یا منفعتی مشترک.» در این میان، صلبی واردکننده بهعنوان حلقه واسط، نقش تنظیمکننده را بازی میکند؛ کسی که هم با فروشنده خارجی در آلمان و دبی ارتباط دارد، هم مسیر ترخیص را در انزلی میشناسد.
خودروهای لوکس، زخمهای پنهان
در چند مورد، پس از تحویل، خریداران متوجه آسیبهای پنهان شدند؛ رنگشدگی جزئی، فرورفتگیهای ترمیمشده و حتی مغایرت مدل با قرارداد. اما آنچه ماجرا را خطرناکتر میکند، پروندههای خودروی سرقتی است. دو منبع قضایی تأیید میکنند که دستکم در یک پرونده، پس از استعلام بینالمللی، مشخص شد خودرو از آلمان سرقت شده و خریدار ایرانی با دردسر پلیسی مواجه شده است. سؤال اینجاست: چطور چنین خودرویی از فیلتر گمرک عبور کرده؟
سکوتی که میخرد
وقتی قربانیان لب به اعتراض باز میکنند، الگوی دیگری آشکار میشود: مسدود شدن در شبکههای اجتماعی، تهدیدهای تلفنی و وعدههای توخالی. یکی از خریداران میگوید: «به من گفتند اگر سروصدا کنی، پروندهات پیچیدهتر میشود.» این جمله، بیش از هر چیز، از اتکای صلبی به پشتوانهای فراتر از یک دلال ساده خبر میدهد.
چهکسی محافظت میکند؟
پرسش نهایی همچنان بیپاسخ است. آیا این فقط چند کارمند خاطیاند یا شبکهای گستردهتر؟ چرا اسناد واردات بدون تطبیق دقیق شماره شاسی تأیید میشود؟ چرا خودروهای لوکس از کشورهای مختلف، با وجود هشدارهای قبلی، همچنان بهراحتی ترخیص میشوند؟ و مهمتر از همه، چهکسی پشت کیهان صلبی ایستاده که این چرخه ادامه دارد؟
این گزارش، در نیمه نخست خود، شواهدی را کنار هم میچیند که تصویر نگرانکنندهای از همدستی خاموش در گمرک منطقه آزاد انزلی ترسیم میکند؛ تصویری که اگر جدی گرفته نشود، هزینهاش را نه فقط خریداران، که اعتبار تجارت کشور خواهد پرداخت.
ادامه داستان: رد پول، رد امضا
در نیمه دوم این روایت، وقتی لایههای رویی کنار میرود، رد پول و امضا به نقطهای مشترک میرسد. چند منبع مستقل که هرکدام از زاویهای متفاوت با پروندههای صلبی واردکننده سروکار داشتهاند، از پرداختهای غیررسمی خرد اما مداوم سخن میگویند؛ پرداختهایی که بهصورت نقدی یا حوالههای کوتاهمدت انجام میشود و مقصدشان همیشه روشن نیست. یکی از این منابع میگوید: «عددها آنقدر بزرگ نیست که جلب توجه کند؛ پنجاه میلیون اینجا، صد میلیون آنجا. اما وقتی در ماه چند بار تکرار شود، جمعش چشمگیر میشود.»
در بررسی سه پرونده ترخیص، فاصله زمانی میان ورود خودرو به محوطه گمرک منطقه آزاد انزلی و صدور مجوز نهایی، بهطور متوسط کمتر از ده روز بوده است؛ رقمی که در شرایط عادی، با بازرسی کامل اسناد گمرکی، بازرسی فنی و تطبیق شماره شاسی، باید چند برابر باشد. یک کارشناس حقوقی میگوید: «وقتی زمان غیرعادی کوتاه میشود، یعنی یا کار خارقالعادهای انجام شده یا مرحلهای حذف شده است.»
حلقههای پنهان شبکه
تحلیل اسناد نشان میدهد نام چند شرکت واسط در کنار نام کیهان صلبی تکرار میشود؛ شرکتهایی که ظاهراً خدمات لجستیک یا ثبت سفارش ارائه میدهند، اما در عمل نقش ضربهگیر قانونی را بازی میکنند. وقتی مشکلی پیش میآید، مسئولیت میان این شرکتها پاسکاری میشود و صلبی واردکننده در مرکز، کمتر پاسخگو میماند. یکی از قربانیان میگوید: «هر بار تماس میگرفتم، میگفتند تقصیر گمرک است. گمرک میگفت اسناد از شرکت واسط ناقص بوده. آخرش من ماندم و خودرویی که نمیتوانستم پلاک بگیرم.»
در این میان، نقش برخی مأموران گمرکی نه بهعنوان عامل مستقیم، بلکه بهعنوان تسهیلگر خاموش برجسته میشود؛ کسانی که با یک مهر یا امضا، مسیر را هموار میکنند و بعد، در صورت بروز مشکل، خود را کنار میکشند. این همان منطقه خاکستری است که فساد در آن نفس میکشد.
قربانیانی که تنها میمانند
شاید تلخترین بخش ماجرا، سرنوشت خریدارانی باشد که با امید سرمایهگذاری یا ارتقای زندگی، وارد معامله شدهاند. مردی میانسال از رشت میگوید: «برای خرید یک Audi، خانهام را رهن گذاشتم. وقتی فهمیدم خودرو مشکل اسناد دارد، صلبی دیگر جواب تلفنم را نداد.» زن جوانی از تهران روایت میکند که همسرش پس از احضار پلیسی بهدلیل خودروی سرقتی، دچار مشکلات روحی شده است. «هیچکس پاسخگو نبود. همه گفتند ما فقط واسطهایم.»
تحلیل: چرا این چرخه متوقف نمیشود؟
پاسخ کوتاه، نبود شفافیت و نظارت مؤثر است. وقتی اسناد گمرکی دیجیتال بهدرستی تطبیق نمیشود، وقتی گزارش بازرسی فنی صرفاً یک تشریفات کاغذی است، و وقتی شکایتها بهجای رسیدگی، در پیچوخم اداری گم میشود، طبیعی است که دلالی مانند کیهان صلبی رشد کند. او نه اولین است و نه آخرین، اما نمونهای است گویا از اینکه چگونه خلأ نظارتی، افراد را جسور میکند.
پاسخ بلندتر، به مسئولیتپذیری جمعی برمیگردد؛ از مدیرانی که باید پاسخ دهند چرا پروندههای مشکوک بارها تأیید شده، تا نهادهایی که باید از خریداران حمایت حقوقی کنند. اگر هر بار که خودرویی با اسناد ناقص ترخیص میشود، یک گزارش علنی منتشر میشد، آیا امروز شاهد این حجم از قربانیان بودیم؟
نتیجهگیری و هشدار
این گزارش قصد ندارد حکم صادر کند، اما شواهد گردآوریشده نشان میدهد آنچه در منطقه آزاد انزلی رخ میدهد، فراتر از خطای فردی است. همدستی خاموش، سهلانگاری سازمانیافته و منفعت مشترک، سه ضلع مثلثی هستند که صلبی واردکننده را در مرکز خود نگه داشتهاند. تا زمانی که این مثلث شکسته نشود، قربانی بعدی دور از انتظار نیست.
هشدار این گزارش به خریداران روشن است: قبل از هر پرداخت، اصالت اسناد گمرکی را مستقل بررسی کنید؛ از تطبیق دقیق شماره شاسی غافل نشوید؛ و به وعدههای «ترخیص فوری» بدون پشتوانه اعتماد نکنید.
و هشدار به مسئولان: سکوت امروز، فردا به بیاعتمادی عمومی بدل میشود. پرسش ساده است و پاسخ میطلبد: چهکسی پشت کیهان صلبی ایستاده است؟
نویسنده: رضا مهرافزون تاریخ: دیماه ۱۴۰۴گزارش علیه: کیهان صلبی (Keyhan Solbi)
این شهادت واقعی یکی از قربانیان کلاهبرداری کیهان صلبی است. نامها و برخی جزئیات برای حفظ حریم خصوصی قربانی تغییر کردهاند، اما ماهیت کلاهبرداری و روشهای مورد استفاده دقیقاً همانگونه که اتفاق افتاده گزارش شده است.
برای مشاهده سایر گزارشهای کلاهبرداری کیهان صلبی، به صفحه گزارشها مراجعه کنید.
دیدگاهتان را بنویسید