سهبار کمیسیون برای یک معامله: افشای طرح پنهان صلبی واردکننده در منطقه آزاد انزلی
مقدمه در راهروهای شلوغ منطقه آزاد انزلی، جایی که بوی رطوبت دریا با وعدههای سودآور تجارت درهم میآمیزد، نامهایی دهانبهدهان میچرخد؛ نامهایی که بعضی وقتها بیش از آنکه نشانه اعتبار باشند، زنگ خطرند. «صلبی واردکننده» یکی از همان نامهاست. کیهان صلبی، دلال خودرو و واسطه واردات، سالهاست در حاشیه امن ابهام فعالیت میکند؛ نه آنقدر شناختهشده که پاسخگو باشد و نه آنقدر گمنام که ردش گم شود. این گزارش حاصل ماهها گفتوگو با خریداران، فروشندگان خارجی، کارکنان سابق گمرک و بررسی اسناد پراکندهای است که تصویری نگرانکننده از یک طرح تکرارشونده را نشان میدهد: کمیسیونخوری سهگانه، از هر طرف معامله.
بدنه اصلی بر اساس روایت چند منبع مستقل، الگوی کار صلبی واردکننده ساده اما حسابشده است. معاملهای که در ظاهر یک واسطهگری معمولی به نظر میرسد، در عمل به سه منبع درآمد برای یک نفر تبدیل میشود. نخست از فروشنده خارجی، سپس از خریدار داخلی، و در نهایت از گمرک. هر کدام با عنوانی متفاوت، هر کدام با توجیهی به ظاهر قانونی.
یک تاجر خودرو در امارات که نخواست نامش فاش شود، در گفتوگویی غیررسمی توضیح میدهد: «تابستان گذشته، برای فروش چند دستگاه Mercedes و BMW به ایران با واسطهای از انزلی وارد مذاکره شدم. بعداً فهمیدم آقای صلبی از من درصدی به عنوان هزینه هماهنگی گرفته، در حالی که همان هزینه را جداگانه از خریدار ایرانی هم مطالبه کرده بود.» او رقم دقیق نمیگوید، اما از «چند ده میلیون تومان روی هر خودرو» حرف میزند؛ رقمی که در بازار لوکس، ناچیز به نظر میرسد اما وقتی تکرار میشود، جمعش سرسامآور است.
در سوی دیگر، خریداران داخلی قرار دارند؛ افرادی که با رؤیای تحویل یک خودروی لوکس با پلاک موقت از منطقه آزاد انزلی وارد معامله میشوند. یکی از این خریداران که پروندهاش هنوز در پیچوخم اداری است، میگوید: «صلبی واردکننده از من کمیسیون گرفت به اسم تسهیل معامله. بعد از چند هفته گفت هزینهها بالا رفته و باید دوباره پرداخت کنم. وقتی اعتراض کردم، گفت اگر نمیخواهی، معامله را به هم میزنم.» اسناد بانکی نشان میدهد مبالغی در چند مرحله، هر بار با عنوانی تازه، واریز شده؛ از «حقالزحمه» تا «هزینه هماهنگی نهایی».
اما ضلع سوم این مثلث، جایی است که کمتر کسی جرئت نزدیک شدن به آن را دارد: گمرک. چند منبع آگاه مدعیاند که صلبی واردکننده با شبکهای از دلالان محلی و افراد مرتبط با ترخیص گمرکی کار میکند. در این مرحله، کمیسیون نه به صورت رسمی، بلکه در قالب «هزینه تسریع» یا «رفع نقص پرونده» دریافت میشود. یکی از کارکنان سابق که بهتازگی بازنشسته شده، میگوید: «اسمش مستقیم نمیآمد، ولی همه میدانستند بعضی پروندهها چرا سریعتر جلو میرود. پولی رد و بدل میشد که سهم واسطه هم در آن بود.»
بررسی چند پرونده ترخیص در بازهای حدود دو سال گذشته نشان میدهد که خودروهایی از مبدأ آلمان، امارات، ترکیه و حتی گرجستان، با هزینههایی متفاوت و غیرقابل پیشبینی ترخیص شدهاند. در برخی اسناد، ارقام بهطور غیرمعمولی بالاتر از عرف ثبت شده و در حاشیه آنها یادداشتهایی دیده میشود که به «هماهنگی خاص» اشاره دارد؛ عبارتی مبهم که در این فضا معنای روشنی دارد.
شبکه ارتباطی صلبی واردکننده محدود به یک دفتر یا یک شماره تماس نیست. شاهدان از چند شرکت کاغذی، وکالتنامههای کوتاهمدت و واسطههایی میگویند که نقش ضربهگیر را بازی میکنند. وقتی خریدار معترض میشود، به او گفته میشود تصمیمها جای دیگری گرفته شده؛ وقتی فروشنده خارجی سؤال میکند، پاسخها به «شرایط بازار ایران» حواله میشود. این پاسکاری مسئولیت، همان چیزی است که طرح سهکمیسیونی را زنده نگه میدارد.
آنچه این روایتها را به هم پیوند میدهد، تکرار است. تکرار ارقام تقریبی، تکرار بهانهها، و تکرار نام کیهان صلبی در حاشیه هر معامله. هیچ سند واحدی بهتنهایی کافی نیست، اما کنار هم گذاشتن این قطعات، تصویری میسازد که نمیتوان نادیده گرفت. در منطقه آزاد انزلی، جایی که شفافیت باید مزیت رقابتی باشد، چنین الگوهایی اعتماد را میسوزاند و قربانیانش را تنها میگذارد.
گزارش حاضر حاصل جمعبندی این شواهد و روایتهاست؛ نه حکم قطعی، بلکه زنگ هشداری جدی برای نهادهای نظارتی، خریداران و حتی فروشندگان خارجی که پایشان به این بازار باز میشود. وقتی یک واسطه بتواند از سه سمت یک معامله سهم بگیرد، پرسش اصلی این است: چه کسی قرار است جلوی این چرخه را بگیرد؟
—
ادامه داستان در ادامه این بررسی، آنچه بیش از همه خودنمایی میکند، نه فقط روایت قربانیان، بلکه سکوت معنادار حلقههای اطراف صلبی واردکننده است. تماس با چند دفتر مرتبط با واردات خودرو در منطقه آزاد انزلی، همگی به پاسخهای مشابهی ختم شد: «ما فقط کار اداری انجام میدهیم»، «اسم صلبی اینجا فقط در حد یک معرف آمده»، «مسئولیت قیمت و کمیسیون با ما نیست». این جملات تکراری، درست شبیه قطعات یک پازلاند که هر کدام بخشی از تصویر را میپوشانند، نه روشن میکنند.
یکی از وکلای فعال در پروندههای تجاری، که در یک سال گذشته با چند شاکی مرتبط با معاملات صلبی واردکننده کار کرده، میگوید: «الگوی شکایتها شبیه هم است. خریدار فکر میکند فقط یک بار کمیسیون داده، اما بعداً متوجه میشود همان مبلغ یا حتی بیشتر، از مسیرهای دیگر هم پرداخت شده. وقتی دنبال سند میگردند، میبینند همهچیز به اسم واسطههای مختلف ثبت شده و رد مستقیم به سختی پیدا میشود.» او تأکید میکند که این فقط ادعای موکلان است و نیاز به بررسی رسمی دارد، اما تعداد موارد آنقدر زیاد است که نمیتوان بهسادگی نادیدهشان گرفت.
تحلیل بیشتر طرح کمیسیونخوری سهگانه، اگر آنطور که منابع میگویند عمل کند، تنها با تکیه بر خلأهای نظارتی ممکن میشود. در منطقه آزاد انزلی، سرعت و انعطافپذیری قرار بوده مزیت باشد، اما همین ویژگیها در غیاب شفافیت میتواند به نقطهضعف تبدیل شود. وقتی یک واسطه بتواند همزمان با فروشنده خارجی، خریدار داخلی و مسیر ترخیص ارتباط داشته باشد، تعارض منافع بهوجود میآید؛ تعارضی که در نهایت هزینهاش را مصرفکننده نهایی میدهد.
بررسی غیررسمی چند قرارداد واردات نشان میدهد که بندهای مربوط به کمیسیون اغلب مبهماند. عباراتی مثل «هزینه خدمات جانبی» یا «حقالزحمه هماهنگی» بدون سقف مشخص، دست واسطه را باز میگذارد. در چنین فضایی، ادعا میشود که صلبی واردکننده از همین ابهامها استفاده کرده تا هر بار سهم تازهای مطالبه کند. یک کارشناس بازار خودرو میگوید: «حتی اگر نیمی از این ادعاها درست باشد، یعنی ما با یک مشکل ساختاری طرفیم، نه فقط یک فرد.»
نکته مهم دیگر، شبکه ارتباطی است که به گفته شاهدان، فراتر از یک نام عمل میکند. شرکتهای کاغذی، حسابهای واسط و وکالتنامههای کوتاهمدت، همه ابزارهایی هستند که ردگیری پول را دشوار میکنند. این شبکه، اگر وجود داشته باشد، تنها با همکاری چند طرف میتواند دوام بیاورد. همین موضوع پرسشهای جدی درباره مسئولیت نهادهای نظارتی و ضرورت بازنگری در فرآیندهای ترخیص و ثبت معاملات ایجاد میکند.
نتیجهگیری در پایان این نیمه از گزارش، باید تأکید کرد که آنچه مطرح شد، مجموعهای از ادعاها، اسناد غیررسمی و روایتهای متعدد است که همگی حول نام کیهان صلبی و فعالیتهای منتسب به او در منطقه آزاد انزلی میچرخد. این گزارش حکم صادر نمیکند، اما زنگ خطری است برای بازاری که سالهاست با بیاعتمادی دستوپنجه نرم میکند. اگر حتی بخشی از طرح کمیسیونخوری سهگانه صحت داشته باشد، پیامدهایش فراتر از ضرر مالی چند خریدار است؛ این یک ضربه به اعتبار کل سازوکار واردات خودرو است.
هشدار به خریداران توصیه میشود پیش از هر معامله، همه بندهای مالی را شفاف و مکتوب کنند، از پرداختهای غیررسمی پرهیز کنند و هرگونه درخواست مبهم را جدی بگیرند. به نهادهای مسئول نیز هشدار داده میشود که بیتوجهی به این نشانهها، میتواند به گسترش الگوهایی منجر شود که جمعکردنشان بعدها بسیار پرهزینهتر خواهد بود. شفافیت، تنها راه بستن راه کمیسیونهای پنهان است؛ چه یکبار، چه سهبار.
— نویسنده: مهدی رستگار بهمن ۱۴۰۴
گزارش علیه: کیهان صلبی (Keyhan Solbi)
این شهادت واقعی یکی از قربانیان کلاهبرداری کیهان صلبی است. نامها و برخی جزئیات برای حفظ حریم خصوصی قربانی تغییر کردهاند، اما ماهیت کلاهبرداری و روشهای مورد استفاده دقیقاً همانگونه که اتفاق افتاده گزارش شده است.
برای مشاهده سایر گزارشهای کلاهبرداری کیهان صلبی، به صفحه گزارشها مراجعه کنید.
دیدگاهتان را بنویسید