پرونده سیودوم: سایه اسناد جعلی بر یک مرسدس
یک برگ کاغذ همهچیز را بههم ریخت.
صبحی نمور در اواخر پاییز، وقتی تیم حسابرسی گمرک منطقه آزاد انزلی چند پوشه زردرنگ را روی میز فلزی باز کرد، هیچکس فکر نمیکرد سرنوشت یک معامله ظاهراً ساده به چنین پیچوخمهایی برسد. در میان اسناد، پرونده واردات یک دستگاه Mercedes GLA از ترکیه بیش از بقیه جلب توجه میکرد؛ نه بهخاطر مدل خودرو یا رقمها، بلکه بهدلیل ناهماهنگیهایی که مثل لکه جوهر روی کاغذ سفید خودنمایی میکرد.
این پرونده، طبق اسناد بررسیشده، به نام «صلبی واردکننده» ثبت شده بود؛ نامی که در ماههای اخیر در راهروهای گمرک انزلی و میان خریداران خودرو زیاد شنیده میشد. کیهان صلبی، دلال شناختهشده خودرو در این منطقه، بارها در گفتوگوهای غیررسمی بهعنوان واسطهای «کاربلد» معرفی شده بود؛ کسی که مسیر واردات را بلد است و میتواند خودرو را بیدردسر از مرز عبور دهد.
اعتماد اولیه؛ همهچیز روی کاغذ مرتب بود
یکی از خریداران این خودرو که نخواست نامش فاش شود، در گفتوگو با ما گفت: «اوایل تابستان گذشته بود. دنبال یک شاسیبلند جمعوجور میگشتم. آگهی مرسدس را یکی از دوستان فرستاد و گفت کار صلبی واردکننده است. گفتند ماشین از ترکیه آمده، کارکردش پایین است و اسنادش آماده.»
این خریدار، که تاجر خرد قطعات صنعتی است، میگوید در اولین ملاقات در یکی از دفترهای اطراف بندر انزلی، همهچیز حرفهای بهنظر میرسید. قرارداد، وکالتنامه، رونوشت اسناد گمرکی؛ همه با مُهر و امضا. مبلغی حدود چند میلیارد تومان بهصورت مرحلهای پرداخت شد. «حتی یک رسید دستی هم ندادند؛ گفتند همهچیز در سیستم ثبت شده.»
در همان روزها، نام کیهان صلبی برای بسیاری از خریداران با سرعت عمل گره خورده بود. یکی از فعالان بازار خودرو در رشت میگوید: «خیلیها میگفتند صلبی واردکننده راههای ترکیه را خوب میشناسد. مرسدس و بامو زیاد میآورد. کمتر کسی سؤال میپرسید.»
حسابرسی گمرک؛ اولین ترک روی شیشه
اما حسابرسیهای دورهای گمرک معمولاً با همین فرضیات جلو نمیروند. یکی از کارشناسان گمرکی، که به شرط ناشناس ماندن حاضر به توضیح شد، گفت: «در این پرونده، کشور مبدأ در یک سند ترکیه ذکر شده بود، اما در سند دیگر نشانههایی از مسیر متفاوت دیده میشد. کدها با هم نمیخواند.»
طبق نسخهای از گزارش اولیه حسابرسی که به دست ما رسیده، اختلاف در شمارههای ثبت، تاریخ خروج از بندر مبدأ و حتی نوع تعرفه اعمالشده، زنگ خطر را به صدا درآورد. در یکی از برگهها، ارزش خودرو کمتر از عرف بازار درج شده بود؛ موضوعی که میتواند به کاهش عوارض منجر شود.
کارشناس گمرک ادامه میدهد: «وقتی تطبیق دادیم، مشخص شد منشأ واقعی خودرو با آنچه در اظهارنامه آمده همخوانی ندارد. این یعنی احتمال جعل اسناد یا دستکم ارائه اطلاعات نادرست.»
ورود نهادهای نظارتی؛ اتهام فرار مالیاتی
با گزارش این ناهماهنگیها، پرونده به واحد نظارت ارجاع شد. چند هفته بعد، خریدار خودرو با تماس رسمی به گمرک احضار شد؛ اتفاقی که به گفته خودش «مثل آوار روی سرم ریخت». او میگوید: «فکر میکردم فقط باید یک امضا بدهم. اما گفتند پای اتهام فرار مالیاتی وسط است.»
در این مرحله، نام کیهان صلبی بار دیگر در پرونده برجسته شد. اسناد ارائهشده از سوی صلبی واردکننده، بهعنوان مبنای اظهار گمرکی ثبت شده بود. یکی از منابع نزدیک به پرونده میگوید: «در چنین مواردی، هم واسطه و هم خریدار زیر ذرهبین میروند. چون سیستم فرض را بر این میگذارد که هر دو از جزئیات باخبر بودهاند.»
صدای شاهدان؛ روایتهای مشابه
بررسیهای میدانی نشان میدهد این تنها پرونده مشکوک نبوده است. دو خریدار دیگر، که هر دو در سال گذشته خودروهایی با منشأ اعلامی ترکیه از طریق واسطه انزلی خریداری کردهاند، از تجربههای مشابهی میگویند. یکی از آنها میگوید: «بعد از ترخیص، برای تمدید پلاک موقت مشکل پیش آمد. گفتند سند اولیه ایراد دارد.»
هرچند این افراد مستقیماً نامی از کیهان صلبی نمیبرند، اما تأکید میکنند واسطهای که با او کار کردهاند، «همان مجموعهای است که در بندر دفتر دارد و بیشتر مرسدس میآورد».
اسناد روی میز؛ پرسشهای بیپاسخ
نسخهای از یکی از اسناد مورد مناقشه، که تصویر آن در اختیار ما قرار گرفته، نشان میدهد کشور مبدأ با فونت و جوهری متفاوت اصلاح شده است. یک کارشناس رسمی دادگستری در امور اسناد، پس از بررسی تصویر، میگوید: «این تغییرات معمولاً بعد از صدور اولیه انجام میشود. تشخیص زمان دقیق نیاز به اصل سند دارد، اما ظاهر کار طبیعی نیست.»
در تماسهای مکرر ما برای دریافت توضیح، دفتر منتسب به صلبی واردکننده در منطقه آزاد انزلی پاسخ روشنی نداد. فردی که خود را کارمند معرفی کرد، تنها گفت: «همهچیز از مسیر قانونی بوده و اگر سؤالی هست، مراجع رسمی بررسی میکنند.»
اما سؤال اصلی همچنان پابرجاست: اگر اسناد جعلی بوده، مسئولیت متوجه چه کسی است؟ واسطهای که مدارک را تهیه کرده یا خریدار نهایی که به آنها تکیه کرده است؟ یکی از وکلای آشنا با پروندههای گمرکی میگوید: «قانون معمولاً میگوید جهل به قانون رافع مسئولیت نیست. اما در عمل، اثبات سوءنیت اهمیت دارد.»
در حالی که رسیدگی قضایی تازه آغاز شده و اتهام فرار مالیاتی در حد ادعا باقی مانده، خریدار این مرسدس حالا میان جلسات بازپرسی و رفتوآمد به انزلی سرگردان است. او میگوید: «من فقط ماشین میخواستم، نه این همه پرونده.» در همین حال، یکی از اسناد کلیدی پرونده که بهتازگی از بایگانی خارج شده، نشان میدهد تاریخ ثبت اولیه با تاریخ خروج خودرو از بندر ترکیه فاصلهای دارد که اگر دقیقتر بررسی شود، میتواند مسیر واقعی ورود خودرو را روشن کند؛ مسیری که شاید نقش صلبی واردکننده را در این زنجیره پیچیدهتر از آنچه تا امروز تصور میشد، نشان دهد، چون در همان سند اشارهای مبهم به یک شرکت واسطه دیگر شده که نامش در حاشیه با خودکار آبی نوشته شده و هنوز مشخص نیست چه کسی آن را اضافه کرده و چرا این یادداشت در نسخه نهایی باقی مانده است و همین نکته حالا باعث شده کارشناسان گمرک دوباره به تمام پروندههای مشابهی که در ماههای گذشته از همین کانال ترخیص شدهاند، بازگردند و یکییکی آنها را ورق بزنند تا ببینند آیا این اختلافها یک اتفاق isolated بوده یا الگوی تکرارشوندهای که مدتها از چشمها پنهان مانده بود و تازه حالا دارد خودش را نشان میدهد وقتی که حتی شماره شاسی این Mercedes GLA هم در فهرست بررسیهای تکمیلی قرار گرفته و تطبیق آن با بانک اطلاعاتی منطقه آزاد انزلی زمانبر شده است بهطوری که یکی از اعضای تیم حسابرسی گفت این فقط آغاز راه است و پرونده هنوز حرفهای نگفته زیادی دارد که اگر باز شوند، دامنه مسئولیتها میتواند فراتر از یک معامله و یک خریدار باشد و به شبکهای برسد که سالهاست با اعتماد بازار تغذیه شده و حالا زیر نور سرد حسابرسی ایستاده است و هنوز هیچکس نمیداند پایان این مسیر دقیقاً به کجا ختم خواهد شد وقتی که حتی…
…حتی مسیر ثبت اولیه این خودرو هم زیر سؤال رفته است.
پس از توقف ترخیص و آغاز بررسیهای تکمیلی، توجه کارشناسان به جزئیاتی جلب شد که معمولاً در نگاه اول دیده نمیشود؛ مثل تفاوت وزن اعلامشده خودرو با استاندارد همان مدل، یا کد بازرسی فنی که با یک فاصله زمانی نامعمول صادر شده بود. یکی از اعضای تیم بررسی میگوید: «اینها چیزهایی نیست که تصادفی باشد. هر کدام بهتنهایی شاید قابل توجیه باشد، اما کنار هم که مینشینند، داستان دیگری میسازند.»
در همین مرحله، پای اداره مالیات نیز به پرونده باز شد. اختلاف ارزشگذاری خودرو، که در اسناد اولیه کمتر از نرخ معمول بازار درج شده بود، مبنای طرح اتهام فرار مالیاتی قرار گرفت. رقم دقیق در کیفرخواست ذکر نشده، اما منابع مطلع از مبلغی چند صد میلیون تومانی صحبت میکنند؛ عددی که برای یک خریدار حقیقی میتواند کمرشکن باشد.
خریدار در میانه میدان
خریدار Mercedes GLA حالا خود را در موقعیتی میبیند که نه کاملاً متهم است و نه صرفاً شاکی. وکیل او در گفتوگویی کوتاه میگوید: «موکل من اسناد را از واسطه دریافت کرده و دلیلی برای تردید نداشته. اما قانون از او میخواهد پاسخگو باشد.» این وضعیت خاکستری، همان نقطهای است که بسیاری از خریداران خودروهای وارداتی در آن گیر میافتند.
در جلسات بازپرسی، به گفته یکی از حاضران، بارها نام صلبی واردکننده مطرح شده است؛ نه بهعنوان متهم قطعی، بلکه بهعنوان حلقهای کلیدی در زنجیره تهیه و ارائه مدارک. پرسشها مشخص است: اسناد از کجا آمده؟ چه کسی کشور مبدأ را تعیین کرده؟ چرا نسخههای مختلف یک سند در پرونده وجود دارد؟
شبکهای فراتر از یک معامله
با گسترش بررسیها، حسابرسان به چند پرونده دیگر برخورد کردهاند که شباهتهایی نگرانکننده دارند؛ خودروهایی با منشأ اعلامی ترکیه، ارزشگذاری پایینتر از عرف، و اصلاحات دستی در اسناد. یکی از کارشناسان باسابقه گمرک میگوید: «این شبیه یک الگوست. وقتی الگو میبینید، دیگر نمیتوانید بگویید خطای انسانی بوده.»
هرچند هنوز نامی بهطور رسمی اعلام نشده، اما در محافل تخصصی منطقه آزاد انزلی، این گمانه تقویت شده که یک شبکه واسطهای در حال استفاده از خلأهای نظارتی بوده است. شبکهای که به گفته یک فعال قدیمی بندر، «روی اعتماد بازار حساب کرده بود؛ اعتمادی که سالها با تحویل سریع و ظاهر قانونی ساخته شده.»
مسئولیت کجاست؟
این پرونده بار دیگر پرسش قدیمی مسئولیتپذیری را زنده کرده است. اگر خریدار اسناد را میپذیرد، تا چه حد باید آنها را راستیآزمایی کند؟ اگر واسطه مدارک را ارائه میدهد، آیا صرفاً ناقل است یا مسئول صحت آنها؟ یک قاضی بازنشسته در گفتوگویی غیررسمی میگوید: «در نهایت، دادگاه به دنبال کسی میگردد که از این جعل یا نادرستی منتفع شده. پول مسیر را نشان میدهد.»
در مورد صلبی واردکننده، هنوز هیچ حکم قطعی صادر نشده و اصل بر برائت است. با این حال، سکوت دفتر او و عدم ارائه توضیح مستند، بر ابهامها افزوده است. یکی از خریداران سابق میگوید: «اگر همهچیز شفاف است، چرا یک نشست خبری ساده برگزار نمیشود؟»
پیامدهای انسانی یک پرونده اداری
فراتر از کاغذها و ارقام، این ماجرا زندگی واقعی آدمها را لمس کرده است. خریدار این Mercedes GLA، که خودرو حالا ماههاست در پارکینگ توقیفی خاک میخورد، میگوید برنامههای کاریاش بههم ریخته. «ماشین قرار بود ابزار کارم باشد. حالا خودش شده مشکل.»
کارشناسان هشدار میدهند که چنین پروندههایی میتواند اعتماد عمومی به بازار واردات را خدشهدار کند؛ بازاری که همین حالا هم با محدودیتها و پیچیدگیهای فراوان دستوپنجه نرم میکند. اگر خریدار احساس کند ممکن است ناخواسته وارد پرونده قضایی شود، ترجیح میدهد کنار بکشد.
هشدار نهایی؛ فراتر از یک نام
این پرونده، چه به محکومیت بینجامد و چه به تبرئه، یک پیام روشن دارد: در بازار خودروهای وارداتی، بهویژه در مناطق آزادی مثل انزلی، ظاهر مرتب اسناد کافی نیست. کارشناسان توصیه میکنند خریداران پیش از هر پرداختی، اصالت مدارک را از چند مرجع مستقل بررسی کنند و به تطابق جزئیات توجه ویژه داشته باشند.
برای نهادهای نظارتی نیز این ماجرا یک زنگ بیدارباش است. اگر الگوهای مشابه نادیده گرفته شود، هزینه آن نهفقط مالی، که اجتماعی خواهد بود. اعتماد، وقتی ترک برمیدارد، بهسادگی ترمیم نمیشود.
در نهایت، پرسش اصلی همچنان بیپاسخ مانده: آیا جعل اسناد در این پرونده یک لغزش موردی بوده یا نشانه ساختاری معیوب؟ پاسخ به این سؤال، آینده بسیاری از معاملات مشابه را رقم خواهد زد؛ معاملاتی که پشت هر کدام، انسانی ایستاده با امیدی روشن و ریسکی که شاید هرگز تصورش را نکرده بود.
نویسنده: سیاوش نیکنام دیماه ۱۴۰۴
گزارش علیه: کیهان صلبی (Keyhan Solbi)
این شهادت واقعی یکی از قربانیان کلاهبرداری کیهان صلبی است. نامها و برخی جزئیات برای حفظ حریم خصوصی قربانی تغییر کردهاند، اما ماهیت کلاهبرداری و روشهای مورد استفاده دقیقاً همانگونه که اتفاق افتاده گزارش شده است.
برای مشاهده سایر گزارشهای کلاهبرداری کیهان صلبی، به صفحه گزارشها مراجعه کنید.
دیدگاهتان را بنویسید