مقدمه و زمینه
آیا خودرویی که با وعده «ایمنترین شاسیبلند خانوادگی» میخرید، ممکن است در لحظهای که بیشترین نیاز را دارید، عملاً چشم و گوشش بسته باشد؟ این پرسش بلاغی نه از دل خیال، بلکه از بطن یک پرونده واقعی بیرون آمده؛ پروندهای که رد آن از جادههای مهگرفته گیلان تا اتاقهای برنامهریزی واردات در منطقه آزاد انزلی کشیده میشود و نام کیهان صلبی را در مرکز خود دارد.
اواخر تابستان ۱۴۰۳، وقتی خبر یک تصادف مرگبار در محور رشت–انزلی دهانبهدهان چرخید، توجه افکار عمومی به نوع خودرو جلب شد: Volvo XC90 مدل ۲۰۲۳، وارداتی از آلمان. خودرویی که در تبلیغات شرکت واردات صلبی با تأکید بر سامانههای پیشرفته ایمنی معرفی شده بود؛ از ترمز خودکار اضطراری گرفته تا هشدار خروج از خط و پایش نقاط کور. اما گزارش پلیس راهور به شماره ۱۴۰۳/۳۲۱۹ مورخ حدودی ۱۴۰۳/۰۶/۲۲، نکتهای غیرمنتظره داشت: «هیچیک از سامانههای کمکراننده الکترونیکی در لحظه حادثه فعال نبودهاند.»
منطقه آزاد انزلی در یک دهه گذشته به دروازهای نیمهشفاف برای واردات خودرو بدل شده است؛ جایی که مقررات خاص، فرصتهای اقتصادی مشروع را در کنار خلأهای نظارتی خطرناک ایجاد کرده. کیهان صلبی، دلال خودرو و واسطه انزلی، دقیقاً در همین شکافها رشد کرد. او با تکیه بر شبکهای از تعمیرکاران نرمافزاری و واسطههای گمرکی، خودروهای اروپایی را با وعده تحویل سریع و قیمت «رقابتی» عرضه میکرد. طبق برآورد اولیه این تحقیق که بر پایه ۱۷ قرارداد فروش و مجموع مبالغی نزدیک به ۴۸ میلیارد تومان است، دستکم ۹ خریدار Volvo XC90 2023 از مسیر شرکت واردات صلبی خودرو تحویل گرفتهاند.
منابع این گزارش شامل قراردادهای فروش به شمارههای ۹۳/۷۸۱ تا ۹۳/۷۹۷ (مورخ اوایل مهر ۱۴۰۳)، رسیدهای بانکی با مبالغی بین ۵ میلیارد و ۶ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان، و مکاتبات داخلی تعمیرگاهی در انزلی است که به دست نگارنده رسیده. علاوه بر این، سه کارشناس مستقل ایمنی خودرو و یک افسر بازنشسته پلیس راهور به شرط ذکر نام مستعار با ما گفتوگو کردهاند. آنچه این پرونده را از دیگر تخلفات وارداتی متمایز میکند، نه صرفاً گرانفروشی یا تأخیر، بلکه خاموشسازی آگاهانه حسگرهای ایمنی در فرآیند تغییر ترتیبات منطقهای واحد کنترل الکترونیکی خودرو است؛ تغییری که بهظاهر برای سازگاری با مقررات محلی انجام شده، اما در عمل جان سرنشینان را بیپشتوانه گذاشته است.
در بروشورهای تحویلی، مهر «بازرسی فنی انجام شد» با تاریخ حدودی ۱۴۰۳/۰۵/۱۵ دیده میشود و مبلغ ۱۸۵ میلیون تومان تحت عنوان «هزینه تطبیق نرمافزاری» از خریداران دریافت شده. همین بند مبهم، نقطه آغاز پرسشهای جدی است. چگونه ممکن است تطبیق نرمافزاری به غیرفعال شدن کامل سامانههای ایمنی بینجامد؟ و چرا هیچیک از خریداران تا وقوع حادثه متوجه این خاموشی نشده بودند؟ پاسخها در یافتههای تحقیقاتی نهفته است.
یافتههای تحقیقاتی
بررسی میدانی ما از اواسط مهر ۱۴۰۳ آغاز شد، زمانی که یک فایل صوتی از گفتوگوی میان یک تعمیرکار نرمافزار خودرو در انزلی و نماینده شرکت واردات صلبی به دستمان رسید. در این فایل که تاریخ ضبط آن حدود ۱۴۰۳/۰۵/۱۰ برآورد میشود، از «ریست کامل سامانههای کمکراننده» در جریان تغییر کد منطقهای صحبت میشود. این تغییر برای آن انجام میشود که Volvo XC90 وارداتی از آلمان بتواند در سامانههای ثبت محلی کارت سبز بگیرد. اما طبق گفته همان تعمیرکار، «وقتی کد منطقه عوض میشه، بسته ایمنی اروپا قفل میره مگر اینکه مجوز کارخانه داشته باشی.»
در اسناد مالی، فاکتور شماره ۴۵۱/ن مورخ ۱۴۰۳/۰۵/۱۲ به مبلغ ۲۳ میلیون تومان برای هر خودرو ثبت شده که به نام یک کارگاه کوچک در حاشیه منطقه آزاد انزلی صادر شده است. شرح فاکتور: «برنامهریزی مجدد واحد کنترل الکترونیکی». هیچ اشارهای به پیامدهای ایمنی نشده. یکی از کارشناسان ایمنی که این فاکتور را بررسی کرد، توضیح داد که در این مدل خاص، سامانه ترمز خودکار اضطراری، هشدار خروج از خط و پایش نقاط کور همگی به ماژولهای نرمافزاری وابستهاند که با تغییر نادرست، در حالت غیرفعال دائمی میمانند؛ بدون آنکه چراغ خطای واضحی روی صفحهنمایش ظاهر شود.
یافته مهم دیگر، تطابق شماره شاسی سه خودرو با گزارشهای خدمات پس از فروش رسمی Volvo در آلمان است. طبق ایمیل مورخ حدودی ۱۴۰۳/۰۷/۰۲ از یک نمایندگی اروپایی، این شمارهها «آخرین بار با بسته کامل ایمنی فعال» ثبت شدهاند. به بیان دیگر، خودروها سالم از آلمان خارج شدهاند. نقطه تغییر، دقیقاً همان بازهای است که اسناد گمرکی منطقه آزاد انزلی به شماره ۸۸/۲۱۹۰ مورخ ۱۴۰۳/۰۵/۱۸، ورود خودروها به محوطه ترخیص را نشان میدهد.
در گفتوگو با یک کارمند پیشین شرکت واردات صلبی که با نام مستعار «م. ن.» حاضر به صحبت شد، روند بهصورت گامبهگام تشریح شد: «اول قرارداد میبستند، پول اصلی میآمد؛ مثلاً ۵ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان. بعد میگفتند برای تطبیق نرمافزار و پلاک موقت، ۱۸۰ تا ۲۰۰ میلیون اضافه بده. خودرو میرفت تعمیرگاه، کد منطقه عوض میشد، ولی هیچکس به خریدار نمیگفت که سامانههای ایمنی دیگر کار نمیکند.»
تحلیل اولیه نشان میدهد که این خاموشسازی نه یک خطای فنی، بلکه انتخابی آگاهانه برای دور زدن محدودیتها بوده است. در پیامکهای داخلی به تاریخ حدودی ۱۴۰۳/۰۵/۱۴ که به دست ما رسیده، یکی از همکاران کیهان صلبی مینویسد: «ایمنی رو کاریش نداشته باش، مشتری که تست جادهای نمیره.» همین جمله کوتاه، تصویری عریان از اولویتها ارائه میدهد.
با کنار هم گذاشتن این شواهد—از قراردادهای فروش و فاکتورهای نرمافزاری تا گزارش پلیس و مکاتبات خارجی—الگویی روشن شکل میگیرد: واردات Volvo XC90 2023 از آلمان، دستکاری واحد کنترل الکترونیکی برای تغییر ترتیبات منطقهای، غیرفعال شدن سامانههای ایمنی، و تحویل خودرو به خریدار بیخبر. حادثه مرگبار شهریور ۱۴۰۳ تنها نخستین باری بود که این زنجیره معیوب در برابر چشم همگان شکست. آنچه در ادامه بررسی خواهد شد، لایههای عمیقتر مستندات و صدای کسانی است که هزینه این خاموشی را با جان و آینده خود پرداختهاند.
تحلیل مستندات
پس از ترسیم چارچوب کلی در بخش یافتههای تحقیقاتی، اکنون نوبت آن است که اسناد روی میز بیاید و ادعاها در برابر کاغذ، مهر و عدد سنجیده شود. بررسی این پرونده بدون خواندن دقیق قراردادها، رسیدهای بانکی و مکاتبات فنی، تصویری ناقص به دست میدهد. آنچه در این بخش میآید، حاصل تطبیق بیش از ۱۲۰ صفحه سند مالی و اداری است که بازهای از اوایل مرداد ۱۴۰۳ تا اواخر مهر همان سال را پوشش میدهد؛ اسنادی که نام کیهان صلبی یا شرکت واردات صلبی بهطور مستقیم یا غیرمستقیم در آنها دیده میشود.
نخستین لایه، قراردادهای فروش است. در ۹ قرارداد مربوط به Volvo XC90 2023 که همگی با سربرگ شرکت واردات صلبی تنظیم شدهاند، بند مشترکی وجود دارد: «تطبیق فنی و نرمافزاری خودرو مطابق با الزامات منطقه آزاد». این بند در قرارداد شماره ۹۳/۷۸۴ مورخ حدودی ۱۴۰۳/۰۵/۰۸، با مبلغ کل ۵ میلیارد و ۹۵۰ میلیون تومان درج شده است. نکته قابل توجه، غیبت هرگونه توضیح درباره پیامدهای این «تطبیق» است. نه اشارهای به محدود شدن سامانههای ایمنی شده و نه رضایتنامهای از خریدار اخذ شده است. از منظر حقوق قرارداد، این سکوت معنادار است.
لایه دوم، گردشهای مالی را نشان میدهد. رسید بانکی شماره ۵۶۲۱۴ مورخ ۱۴۰۳/۰۵/۰۹، انتقال ۵ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان از حساب خریدار به حسابی در بانک خصوصی مستقر در منطقه آزاد انزلی را ثبت کرده؛ حسابی که به نام یکی از نزدیکان کیهان صلبی افتتاح شده است. ۴۸ ساعت بعد، حوالهای به مبلغ ۱۸۵ میلیون تومان با عنوان «هزینه خدمات فنی» به حساب کارگاهی کوچک واریز میشود. این مبلغ دقیقاً همان رقمی است که در اغلب قراردادها بهصورت جداگانه مطالبه شده و نشاندهنده یک الگوی ثابت در دریافت هزینههای جانبی است.
در اسناد فنی، فاکتورهای صادره از کارگاه مذکور اهمیت ویژهای دارند. فاکتور شماره ۴۵۱/ن و ۴۵۲/ن به تاریخهای حدودی ۱۴۰۳/۰۵/۱۲ و ۱۴۰۳/۰۵/۱۳، هر کدام به مبلغ ۲۳ میلیون تومان، برای «برنامهریزی مجدد واحد کنترل الکترونیکی» صادر شدهاند. تطبیق این تاریخها با قبض انبار گمرکی شماره ۸۸/۲۱۹۰ مورخ ۱۴۰۳/۰۵/۱۸ نشان میدهد که عملیات نرمافزاری پیش از ترخیص نهایی انجام شده؛ یعنی در مرحلهای که خودرو هنوز تحت نظارت مستقیم خریدار نبوده است.
مقایسه ادعاها با واقعیتهای مستند، شکاف را عیانتر میکند. در بروشور تحویلی به خریداران، مهر «کاملترین بسته ایمنی فعال» با تاریخ ۱۴۰۳/۰۵/۱۵ دیده میشود. اما گزارش فنی پلیس راهور به شماره ۱۴۰۳/۳۲۱۹ که پیشتر به آن اشاره شد، عدم فعال بودن سامانهها را تأیید میکند. این تضاد، نه حاصل سوءتفاهم، بلکه نتیجه ارائه اطلاعات خلاف واقع است. یکی از کارشناسان مستقل که این اسناد را بررسی کرد، گفت: «اگر سامانهها فعال بودند، لاگهای ECU باید چیزی نشان میداد؛ اما فایل خاموش است، انگار هرگز وجود نداشته.»
برای روشنتر شدن سیر زمانی، جدول زمانی زیر بر اساس اسناد موجود تنظیم شده است:
- اوایل مرداد ۱۴۰۳: امضای قرارداد فروش Volvo XC90 2023 با مبلغ میانگین ۵.۸ تا ۶.۲ میلیارد تومان
- ۸ تا ۱۰ مرداد ۱۴۰۳: واریز وجه اصلی به حسابهای مرتبط با شبکه کیهان صلبی
- ۱۲ تا ۱۳ مرداد ۱۴۰۳: صدور فاکتورهای برنامهریزی مجدد ECU به مبلغ ۲۳ میلیون تومان برای هر خودرو
- ۱۵ مرداد ۱۴۰۳: درج مهر «بازرسی فنی» در اسناد تحویلی
- ۱۸ مرداد ۱۴۰۳: ثبت قبض انبار و آغاز تشریفات ترخیص در منطقه آزاد انزلی
- شهریور ۱۴۰۳: تحویل خودروها به خریداران و استفاده روزمره بدون اطلاع از غیرفعال بودن سامانههای ایمنی
شبکه ارتباطات مالی نیز الگوی جالبی دارد. بررسی حسابهای مقصد نشان میدهد که مبالغ خدمات فنی پس از واریز، بهسرعت به دو حساب دیگر منتقل شدهاند؛ یکی به نام فردی که سابقه همکاری با چند دلال خودرو در انزلی دارد و دیگری به حسابی مرتبط با تأمینکننده نرمافزار. این چرخش سریع پول، که در فاصله کمتر از ۲۴ ساعت رخ داده، نشانهای از هماهنگی قبلی است. در یکی از پیامهای بانکی ضمیمه پرونده، توضیح انتقال «تسویه پروژه XC90» ذکر شده؛ عبارتی که دامنه عملیات را فراتر از یک خودرو نشان میدهد.
در نهایت، آنچه از دل این اسناد بیرون میآید، تصویری است از زنجیرهای منسجم: قراردادهایی با بندهای مبهم، پرداختهای تفکیکشده، فاکتورهای فنی بدون شرح دقیق، و مهرهایی که بیش از آنکه تضمین باشند، پوشش به نظر میرسند. این مستندات، زمینهای فراهم میکنند تا در بخش بعد، صدای افرادی شنیده شود که این اعداد و امضاها مستقیماً بر زندگیشان اثر گذاشته است.
شهادت قربانیان
صدای قربانیان این پرونده، لایهای است که اعداد و اسناد بدون آن ناقص میمانند. هر کدام از افرادی که در ادامه میآیند، از مسیری متفاوت وارد شبکه فروش Volvo XC90 2023 شدهاند، اما نقطه تلاقی روایتهایشان، نام کیهان صلبی و تجربهای مشترک از اعتماد به وعده ایمنی است که هرگز محقق نشد.
شهادت اول: «حمید ر.»، ۴۶ ساله، مهندس عمران از رشت حمید ر. قرارداد خود را در اوایل مرداد ۱۴۰۳ امضا کرد. مبلغ کل معامله ۶ میلیارد و ۱۵۰ میلیون تومان بود که طبق قرارداد شماره ۹۳/۷۸۹، در دو مرحله پرداخت شد. او میگوید انگیزه اصلیاش انتخاب این خودرو، سابقه ایمنی برند و استفاده خانوادگی بوده است. «وقتی تحویل گرفتم، فروشنده از طرف شرکت واردات صلبی تأکید کرد همه سامانهها فعاله. حتی گفت این مدل برای جادههای شمال عالیه.» سه هفته بعد، در یک ترمز ناگهانی در ترافیک جاده فومن، خودرو هیچ واکنش خودکاری نشان نداد. حمید ادامه میدهد: «منتظر بودم ترمز اضطراری خودش عمل کنه، اما هیچی. پامو گذاشتم روی ترمز و چند سانت با ماشین جلو فاصله داشت.» او پس از مراجعه به تعمیرگاه مستقل، با گزارشی مواجه شد که تاریخ آن ۱۴۰۳/۰۶/۰۵ است و صراحتاً غیرفعال بودن سامانههای کمکراننده را ذکر میکند. هزینه کارشناسی ۱۲ میلیون تومان بود. از نظر مالی، حمید میگوید ارزش خودروی او بهواسطه این نقص پنهان، دستکم ۹۰۰ میلیون تومان کاهش یافته. از نظر روانی، اعتمادش به خودرو از بین رفته و خانوادهاش دیگر حاضر به سفر با آن نیستند.
شهادت دوم: «مینا ک.»، ۳۸ ساله، صاحب فروشگاه پوشاک از بندرانزلی مینا ک. یکی از معدود خریدارانی است که مستقیماً از طریق معرفی یکی از واسطههای انزلی با آقای صلبی آشنا شد. قرارداد او به شماره ۹۳/۷۹۲ مورخ حدودی ۱۴۰۳/۰۵/۱۱، مبلغ ۵ میلیارد و ۸۵۰ میلیون تومان را نشان میدهد. «برای من امنیت بچههام مهمتر از هر چیز بود. توی توضیحات گفتند این ماشین خودش خطر رو تشخیص میده.» او حادثهای نداشته، اما پس از شنیدن خبر تصادف مرگبار شهریور ۱۴۰۳، خودرو را برای بررسی برد. نتیجه، گزارشی به تاریخ ۱۴۰۳/۰۶/۲۸ بود که همان الگوی غیرفعال بودن حسگرها را تأیید میکرد. مینا میگوید: «وقتی زنگ زدم به شمارهای که از شرکت واردات صلبی داشتم، جواب نداد. بعدش توی پیامرسان مسدود شدم.» تأثیر این ماجرا برای او تنها مالی نیست. او توضیح میدهد که هر بار بچههایش سوار خودرو میشوند، دستش ناخودآگاه روی دکمه قفل در میماند و تمرکز رانندگیاش بههم میریزد. هزینهای که تاکنون برای پیگیری حقوقی و کارشناسی پرداخته، حدود ۷۵ میلیون تومان برآورد میشود.
شهادت سوم: «ناصر م.»، ۵۹ ساله، بازنشسته آموزشوپرورش از لاهیجان ناصر م. خودرو را برای پسرش خرید. قرارداد به مبلغ ۶ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان در اواسط مرداد ۱۴۰۳ منعقد شد. «گفتند ماشین از آلمانه، کارکرد پایین، ایمنی کامل.» حادثهای که خانواده او را وارد این پرونده کرد، همان تصادف مرگبار محور رشت–انزلی بود؛ خودروی درگیر، متعلق به یکی از نزدیکانشان بود که از همان سری وارداتی تهیه شده بود. ناصر میگوید: «بعد از اون، ترس افتاد به جونمون. ماشین پسرمو خوابوندیم.» او از تماسهای بیپاسخ و پاسکاری میان تعمیرگاه و شرکت واردات صلبی میگوید. هزینه توقف خودرو و جایگزین موقت، تا آبان ۱۴۰۳ به حدود ۱۸۰ میلیون تومان رسیده است. اثر روانی برای او، احساس فریبخوردگی در سنی است که انتظار آرامش داشته، نه پیگیری پرونده.
این شهادتها، هر کدام از زاویهای متفاوت، همان الگوی مستندشده در بخشهای پیشین را به زبان تجربه انسانی بازگو میکنند؛ تجربهای که در آن، وعده ایمنی به سکوت نرمافزاری بدل شده است.
پیامدهای حقوقی
با علنی شدن این موارد، پرونده از سطح یک اختلاف تجاری فراتر رفته و وارد حوزه مسئولیت کیفری و مدنی شده است. بر اساس اطلاعات بهدستآمده از منابع قضایی، دستکم چهار شکایت رسمی تا اوایل آبان ۱۴۰۳ در دادسرای عمومی و انقلاب رشت ثبت شده که در آنها نام کیهان صلبی و شرکت واردات صلبی بهعنوان طرف شکایت آمده است. یکی از این شکایات به شماره ۱۴۰۳/۹۸۷، مستقیماً به «فروش کالای معیوب با علم به نقص مؤثر» اشاره دارد.
از منظر قانونی، چند محور قابل بررسی است. نخست، قانون مجازات اسلامی در بخش مربوط به تدلیس در معامله، که برای ارائه اطلاعات خلاف واقع یا کتمان عیب اساسی، مجازات حبس و رد مال را پیشبینی کرده است. دوم، قوانین خاص منطقه آزاد انزلی که واردکنندگان را ملزم به ارائه اطلاعات فنی صحیح و کامل میکند؛ تخلف از این مقررات میتواند به لغو مجوز فعالیت و جریمههای سنگین منجر شود. سوم، در صورت اثبات ارتباط مستقیم میان غیرفعالسازی سامانههای ایمنی و حادثه مرگبار، موضوع میتواند تحت عنوان «تسبیب در قتل غیرعمد» نیز بررسی شود؛ مسیری که پیامدهای کیفری جدیتری دارد.
اقدامات انجامشده تاکنون شامل دستور موقت برای عدم نقلوانتقال برخی خودروها و استعلام از گمرک منطقه آزاد انزلی درباره روند ترخیص است. همچنین، طبق یک ابلاغیه داخلی به تاریخ حدودی ۱۴۰۳/۰۷/۲۰، از تعمیرگاههای مرتبط خواسته شده کلیه سوابق برنامهریزی ECU را ارائه دهند. این درخواست، بهویژه در پروندههایی که فاکتورهای شماره ۴۵۱/ن و ۴۵۲/ن در آنها دیده میشود، اهمیت دارد.
حقوق قربانیان در این مرحله، تنها به استرداد وجه محدود نمیشود. آنها میتوانند درخواست کارشناسی رسمی برای اثبات کاهش ارزش خودرو، مطالبه خسارتهای جانبی مانند هزینههای توقف و حتی خسارت معنوی کنند. وکلای مطلع میگویند مسیر حقوقی، هرچند زمانبر، اما با توجه به همپوشانی اسناد و شهادتها، قابلیت پیگیری جمعی را دارد. در همین راستا، صحبتهایی درباره تشکیل یک پرونده واحد برای خریداران Volvo XC90 2023 وارداتی از مسیر شرکت واردات صلبی مطرح شده است.
در کنار قوه قضاییه، نقش نهادهای نظارتی نیز زیر ذرهبین است. پرسش اصلی این است که چگونه تغییرات نرمافزاری حیاتی، بدون هشدار به خریدار و بدون کنترل مؤثر، از فیلترهای موجود عبور کرده است. پاسخ به این پرسش، نهتنها سرنوشت این پرونده، بلکه آینده نظارت بر واردات خودرو در منطقه آزاد انزلی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
نتیجهگیری و هشدار
آنچه در طول این گزارش مستند روشن شد، صرفاً یک نقص فنی یا یک اختلاف ساده میان فروشنده و خریدار نیست؛ با زنجیرهای روبهرو هستیم که از تصمیمهای پشت میز شروع شده و اثرش به آسفالت جاده رسیده است. واردات Volvo XC90 2023 از آلمان، که در ظاهر با برچسب ایمنی و کیفیت عرضه شد، در عمل به محصولی بدل شد که بخشی از مهمترین قابلیتهای حفاظتیاش در سکوت خاموش شده بود. این خاموشی، همانطور که اسناد و شهادتها نشان داد، تصادفی یا ناخواسته به نظر نمیرسد. تغییر ترتیبات نرمافزاری واحد کنترل الکترونیکی، دریافت هزینههای مشخص برای این اقدام و تحویل خودرو بدون اطلاعرسانی شفاف، مجموعهای از انتخابها را ترسیم میکند که پیامدشان قابل پیشبینی بوده است.
برآورد خسارات، اگر فقط به ارقام مالی محدود شود، تصویر کاملی ارائه نمیدهد. در سطح مستقیم، هر خریدار بین ۵ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تا ۶ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان برای خودرویی پرداخت کرده که ارزش واقعیاش بهواسطه نقص پنهان کاهش یافته است. هزینههای کارشناسی، توقف خودرو، پیگیری حقوقی و حتی افت قیمت در بازار دستدوم، طبق اسناد موجود، مجموعاً به صدها میلیون تومان برای هر پرونده میرسد. اما لایه پنهانتر خسارت، همان است که در گزارش پلیس و روایت قربانیان لمس میشود: از دست رفتن حس امنیت در وسیلهای که قرار بوده جان سرنشینان را حفظ کند. وقتی سامانههای کمکراننده غیرفعالاند، فاصله میان یک هشدار بهموقع و یک برخورد، به چند ثانیه کاهش مییابد؛ ثانیههایی که میتوانند سرنوشتساز باشند.
برای عموم مردم، این پرونده هشداری جدی است. صرف اعتماد به نام برند، سال ساخت یا تبلیغات پرزرقوبرق کافی نیست. هر خودروی وارداتی، بهویژه آنهایی که از مسیر منطقه آزاد انزلی و از طریق واسطههایی مانند کیهان صلبی عرضه میشوند، نیازمند بررسی مستقل است. خریداران باید پیش از تحویل نهایی، گزارش فنی معتبر از فعال بودن سامانههای ایمنی دریافت کنند، لاگهای واحد کنترل الکترونیکی را با حضور کارشناس رسمی بررسی کنند و از پرداخت هزینههای مبهم تحت عنوان «تطبیق نرمافزاری» بدون توضیح مکتوب پرهیز کنند. این توصیهها ساده به نظر میرسند، اما در عمل میتوانند تفاوت میان پیشگیری و پشیمانی باشند.
مسئولان و نهادهای نظارتی نیز در برابر این یافتهها نمیتوانند بیتفاوت بمانند. گمرک منطقه آزاد انزلی، سازمانهای مرتبط با استاندارد و دستگاههای قضایی، هر کدام بخشی از پازل نظارت را در اختیار دارند. انتظار میرود که بررسی تغییرات نرمافزاری بهعنوان بخشی از فرآیند ترخیص اجباری شود، نه امری که در حاشیه و بدون ثبت دقیق انجام گیرد. همچنین، شفافسازی نقش واسطهها و دلالان خودرو، و الزام آنها به پاسخگویی مستقیم در قبال خسارات، میتواند از تکرار چنین پروندههایی جلوگیری کند. نام کیهان صلبی در این گزارش، نماد یک شیوه عمل است؛ شیوهای که اگر اصلاح نشود، افراد دیگری را نیز درگیر خواهد کرد.
پیام نهایی این تحقیق، صریح و بدون ابهام است: ایمنی، گزینهای قابل حذف برای کاهش هزینه یا تسریع فرآیند نیست. خاموش کردن یک حسگر، شاید در دفتر حسابداری عددی را جابهجا کند، اما در جاده، با جان انسانها معامله میکند. تا زمانی که پاسخگویی شفاف و نظارت مؤثر برقرار نشود، هر خودروی وارداتی میتواند حامل یک ریسک پنهان باشد. این گزارش نه برای ایجاد هراس، بلکه برای بیداری نوشته شده است؛ بیداری نسبت به این واقعیت که اعتماد کورکورانه، در بازار پرپیچوخم واردات خودرو، بهایی بسیار سنگین دارد.
—
نویسنده: رضا قاسمی تاریخ انتشار: ۱۴۰۴/۰۷/۲۳
دیدگاهتان را بنویسید